Muzeum Pozytywizmu w Gołotczyźnie, oddział Muzeum Szlachty Mazowieckiej w Ciechanowie utworzono w 1983 roku. Funkcjonowało wcześniej pod nazwą Muzeum Aleksandra Świętochowskiego.
Zgodnie z jego nazwą gromadzone są w nim głównie muzealia, związane z życiem i działalnością Aleksandra Świętochowskiego, jak również twórczyni szkoły rolniczej dla dziewcząt – Aleksandry Bąkowskiej. Dodatkowo posiada pamiątki związane z historią Gołotczyzny, Sońska i okolic, ze szczególnym uwzględnieniem działających tutaj placówek oświatowych.
Historia gromadzenia zbiorów. Po śmierci Aleksandra Świętochowskiego, w 1938 roku, jego żona Maria udostępniała pamiątki z nim związane, dla wszystkich zainteresowanych. W latach 50. i 60. XX w. zabytkami zaopiekowało się Towarzystwo Miłośników Ziemi Ciechanowskiej, które w budynku „Krzewni” utworzyło muzeum biograficzne. W latach 70. i 80. XX w., do muzeum trafiła drogą zakupów i darów od Marii Świętochowskiej – Grossman, kolekcja listów, dokumentów, notatek i prac pisemnych Posła Prawdy oraz osób utrzymujących z nim kontakty.
Liczące ponad półtora tysiąca muzealiów zbiory, są dość silnie zróżnicowane, obejmują zarówno osobiste pamiątki po Aleksandrze Świętochowskim, w tym pamiętniki, druki, listy, rękopisy, zdjęcia. Dodatkowo są gromadzone również eksponaty związane z Aleksandrą Bąkowską i szkołami rolniczymi w Gołotczyźnie, a także z lokalną społecznością czy historią w ogólnym tego słowa znaczeniu.
Do najcenniejszych zabytków oddziału należą między innymi: Wieniec na 25 lecie gazety „Prawda”, pióro z podziękowaniem akademików lwowskich dla Posła Prawdy, doktorat A. Świętochowskiego, kolekcja korespondencji Posła Prawdy, jego osobiste notatki, aforyzmy, rękopis największego dzieła – „Historia Chłopów Polskich”, ostatni pamiętnik „Dziennik bezładnych myśli”, portret Aleksandra Świętochowskiego, autor S. Dłużewski, 1927r., popiersie literata autorstwa B. Jeziorańskiego, a także zbiór osobistych pamiątek związanych życiem literackim i społecznym literata. Znajdują się także osobiste notatki, akt notarialny przekazujący szkoły rolnicze w Gołotczyźnie państwu polskiemu, listy i notatki Aleksandry Bąkowskiej.
