Zbiory Działu Etnograficznego

Zbiory działu etnograficznego zaczęły powstawać jeszcze przy Muzeum opinogórskim. Przekazane zostały z Opinogóry do Ciechanowa z dniem 4 stycznia 1980 r., obejmowały 236 jednostek inwentarzowych. Były one owocem aktywnej działalności Lubomira Kosińskiego, kierownika działu etnograficznego Muzeum Okręgowego w l. 1976-1979. Zgromadzone przez niego muzealia obejmowały rzeźbę ludową z północnego Mazowsza, malowane makaty, sprzęt domowy i gospodarski, narzędzia rolnicze i rzemieślnicze, tkaninę i strój ludowy, zabawki ludowe i wycinanki.  Od 1980 r. zbiory działu etnograficznego powiększyły się do 2765 jednostek inwentarzowych. Większość nabytków to zakupy pozyskane od kolekcjonerów, w wyniku penetracji terenowych oraz wspólnych z innymi muzealnikami regionu ciechanowskiego wyjazdów do antykwariatów. Artefakty te posłużyły one m. in. do urządzenia wnętrz obiektów znajdujących się na terenie muzeum w Gołotczyźnie: dworu Aleksandry Bąkowskiej, „Krzewni”, w której mieszkał Aleksander Świętochowski, budynków gospodarczych, później również dworku drobnoszlacheckiego, przeniesionego w 2014 r. z miejscowości Mężenino-Węgłowice. Zbiory działu etnograficznego w zakresie sztuki ludowej znacznie powiększył kolekcjoner, regionalista i etnograf Marian Przedpełski, odkrywca twórców tzw. sierpeckiego ośrodka sztuki ludowej. Do zbiorów muzealnych zakupiono blisko 50 makat malowanych przez Mariannę Razik z Mdzewa koło Strzegowa. W zbiorach działu wyróżnia się bogata kolekcja ceramiki ludowej oraz prace Kazimierza Bobińskiego z cyklu Dawne rzemiosło wsi mazowieckiej w miniaturze. Muzeum wzbogaciło się również o obrazy Nikifora Krynickiego oraz dzieła prymitywistów mazowieckich.

W latach 1979-2017 kierownikiem działu etnograficznego Muzeum w Ciechanowie była Irena Kotowicz-Borowy. Zbiory działu ukierunkowane zostały na poszukiwania, badania i zakupy związane z kulturą drobnej szlachty mazowieckiej.  W tym celu prowadzone były sondaże i penetracje terenowe, organizowano obozy naukowe, przede wszystkim na Pobożu, zajmującym najbardziej na północ wysunięte tereny Mazowsza. Wynikiem  podjętych prac były duże wystawy zorganizowane przez dział, konferencje naukowe oraz publikacje, w tym Mazowieckie Zeszyty Naukowe.

Liczące ponad 2765  eksponatów, zbiory są dość silnie zróżnicowane. W zbiorach działu etnograficznego znajdują się:  rzeźba ludowa z północnego Mazowsza, malowane makaty, sprzęt domowy i gospodarski, narzędzia rolnicze i rzemieślnicze, tkanina i strój ludowy oraz inne elementy ubioru,  także zabawki ludowe i wycinanki, kolekcja tzw. świętych obrazów, wyroby garncarskie, kowalskie (podział na zespoły itd.). Różnorodność i trafność zbiorów pozwoliła na wyposażenie wnętrza dworku drobnoszlacheckiego i powstanie stałych wystaw.

Najważniejsze zabytki:

• Rzeźba „Matka Boska z Dzieciątkiem” – rzeźba frontalna, przyścienna, prosta w formie. Postać Matki Bożej ma na sobie długą szatę, okrywającą całą postać, z  przodu  lekko rozchylona ukazuje fragment sukni, na której znajdują się pozostałości polichromii w kolorze bordowym. Na głowie  pełna korona z zaznaczonymi  polami wypukłymi, dół stanowi gładka opaska.  Na koronie widoczne ślady polichromii. Twarz pociągła, wydatny nos, wysoko osadzone, duże oczy, usta wąskie,  włosy proste  sięgające  ramion. Wyraz postaci surowy. Korpus figury z głową wykonany w jednym kawałku drewna. Boki dorobione oddzielnie i przytwierdzone drewnianymi kołeczkami. W części środkowej korpusu wyraźny ubytek o brzegach regularnych, wskazujący na możliwość znajdowania się tam pierwotnie dłoni.  Postać Dzieciątka wykonana z oddzielnego kawałka drewna. Szata w formie zbliżonej do trójkąta, na głowie korona zbliżona kształtem do korony Matki Bożej, także ze śladami polichromii. Nr inw. MOC/E/1326, autor nieznany, drewno, pozostałości polichromii, XVIII-XIX w.
• Kilim  dworski – tkanina dekoracyjna na ścianę. Wykonana techniką tkacką na szerokich krosnach. Osnowa lniana, wątek wełniany. Tkanina ma kształt prostokąta, wszystkie boki obwiedzione szeroką bordiurą, stanowiącą jakby ramę. Centralna część  tkaniny ma czarne tło, na nim 42 kompozycje kwiatowe, rozmieszczone w sześciu poziomych lub siedmiu pionowych rzędach. W kompozycjach kwiatowych występują kolory: niebieski, różowy, bladożółty, zielony. Tło bordiury w kolorze jasnoszarym, na nim szlaczek o motywie kwiatowym w barwach żółtej, różowej i niebieskiej oraz zielonej. Kilim jest tkaniną dekoracyjną, pochodzącą  z wnętrza dworku szlacheckiego. Nr inw. MOC/E/1539 – autor nieznany, wełna, len, techn. tkacka, pocz. XX w.
• Bryczka – pojazd konny zaprzęgany w parę koni na resorach, koła drewniane z okuciami. Z tyłu tapicerowana kanapa dla dwóch osób,  z przodu wyniesiony do góry kozioł, także pokryty tapicerką,  przeznaczony dla powożącego końmi. Przed kanapą podłoga obniżona,  Z przodu  bryczka ma  ściankę, m.in.  chroniącą przed błotem spod kopyt końskich. Wzdłuż boków  zamontowane wachy ze specjalnymi stopniami poniżej podłogi bryczki, ułatwiającymi wsiadanie  i wysiadanie. Nr inw. MOC/E/1208 – autor – wykonawca nieznany, drewno, metal, techn. stolarska, kołodziejska, okres międzywojenny