Wokół wydarzeń 15 sierpnia 1920 r. w Ciechanowie

W tym roku obchodzimy 106. rocznicę Bitwy Warszawskiej, kulminacyjnego starcia wojny polsko-bolszewickiej, która w ślad za określeniem i publikacją brytyjskiego dyplomaty i historyka, Edgara Vincenta hrabiego d`Abernon, jest zaliczana do 18. najważniejszych bitew świata. Sam Marszałek Józef Piłsudski, naczelny wódz oraz główny jej autor poddając ocenie, chyba jeszcze bardziej podniósł rangę wydarzenia, mówiąc: „Ta wojna omal nie wstrząsnęła losami całego cywilizowanego świata, a dzieło zwycięstwa naszego stworzyło podstawy dziejowe”. Zwycięstwo to miało przełomowe znaczenie dla zachowania odzyskanej przez Polskę w 1918 r. niepodległości. Powstrzymało od ewentualnego zalewu bolszewizmu nie tylko w naszej Ojczyźnie, ale też w Europie i zniszczenia chrześcijańskiej cywilizacji kontynentu.

Jak się okazuje kluczowe znaczenie w zwycięstwie Bitwy Warszawskiej miał tzw. zagon na Ciechanów, w którym to 203 Ochotniczy Pułk Ułanów Kaliskich zdobył bolszewicką radiostację. Akcję kawalerii polskiej w kierunku na Ciechanów tak opisał dowódca 8 Brygady Jazdy – gen. Karnicki, co relacjonował w swojej publikacji S. Rachalewski: „Dnia 15 sierpnia otrzymałem rozkaz dokonania wypadu siłami mojej 8 Brygady Jazdy na Ciechanów i zajęcia tego miasta. 8 Brygada ruszyła do akcji. Nie bez brawury i poświęcenia przedarła się na tyły 4 armii sowieckiej i dnia tegoż wykonała zlecony mi rozkaz, zajmując Ciechanów, niszcząc wszystko, co napotkała na drodze. W wypadzie tym na Ciechanów zaszczytnie uczestniczył 203 pułk ułanów. Jego to szwadrony wpadły pierwsze do miasta i zająwszy tam jedyną radiostację bolszewicką, zniszczyły ją kompletnie, wycinając obsługę i w ten sposób pozbawiając bolszewików łączności. Wypad zatem powiódł się całkowicie. 8 Brygada Jazdy przepędziła zainstalowanego w Ciechanowie dowódcę 4 Armii sowieckiej i jego sztab, zabrała kancelarię dowództwa i wzięła kilkuset jeńców”. Nieprzyjaciel został całkowicie zaskoczony. Dowódca 4 Armii – Szuwajew uciekł konno do Mławy, a jego sztab do Ostrołęki.

Zniszczenie radiostacji spowodowało przerwanie łączności 4 Armii z gen. M. Tuchaczewskim i wprowadziło dezorientację w podejmowanych przez armię sowiecką działaniach, co miało istotne znaczenie dla zwycięstwa Bitwy Warszawskiej.

Oddając hołd Bohaterom, przedstawiciele naszego Muzeum zapalili znicze pamięci na grobach żołnierzy poległych w wojnie 1920 r., spoczywających na cmentarzu parafialnym przy ul. Płońskiej w Ciechanowie.

Pamiętano o Józefie Mańkowskim, który jako 17-letni uczeń klasy IV gimnazjum w Skierniewicach wstąpił na ochotnika do 201 pułku piechoty. Poległ w bitwie pod Ciechanowem w okolicach wsi Rzeczki-Wólki w dniu 19 sierpnia 1920 r. Doszło wówczas do starcia oddziału wchodzącego w skład 201 ochotniczego pułku piechoty z oddziałem kozaków pod dowództwem III Korpusu Konnego Gaja. Pochowano go na polu rodziny Głodowskich w miejscowości Rzeczki-Wólki, gdzie wzniesiono pomnik z rzeźbą Chrystusa Frasobliwego. Pogrzebano z nim także 9 poległych wtedy żołnierzy polskich. Zwłoki później ekshumowano i przeniesiono w inne miejsca. Ostatecznie szer. J. Mańkowski spoczął na cmentarzu parafialnym przy ul. Płońskiej w Ciechanowie.

Oddano też hołd Higinowi Olszewskiemu (1887-1920) – właścicielowi ziemskiemu z Rykaczewa, który brał udział w walkach w wojnie 1920 r. w 201 Pułku Szwoleżerów – najpierw pod Sadownem, później w 5 Armii gen. Sikorskiego pod Nieporętem, Arcelinem i Strzegowem, gdzie w dniu 21.VIII.1920 r. został śmiertelnie ugodzony szablą w głowę. Zmarł szpitalu w Warszawie, kilka dni później 7.IX.1920 r. Spoczął na cmentarzu parafialnym przy ul. Płońskiej w Ciechanowie, pochowany w rodzinnym grobowcu.

Zapalono również znicze na grobie: „Bojownikom o Wolność / Cześć / 11.11.1918 – 11.11.1928” znajdującym się na ciechanowskim cmentarzu parafialnym przy ul. Płońskiej.

 

                                                                                             Kustosz
Urszula Adamiak

Fot. MSM w Ciechanowie