Dział Etnograficzny powstał w strukturach muzeum w 1979 roku, kiedy w wyniku reorganizacji, placówka zyskała miano Muzeum Okręgowego. Kierownikiem działu została wówczas Irena Kotowicz-Borowy, która pełniła tę funkcję do 2017 r. W ciągu tego czasu podjęto działania ukierunkowane na poszukiwania i badania kultury drobnej szlachty mazowieckiej. W tym celu prowadzone były liczne badania sondażowe, ekspedycje terenowe, a także obozy naukowe, m.in. na Pobożu. Do 2025 roku zorganizowano 42 wystawy, 7 konferencji naukowych oraz wydano liczne publikacje. Od momentu powstania działu powiększyły się także zbiory działu etnograficznego, które wynoszą aktualnie blisko 2,7 obiektów. Obecnie dział organizuje także cykliczne imprezy muzealne: Mazowieckie Zapusty (od 1981 r.), Kwiaty Ogrodów (od 2003 r.) i Mazowieckie Majowe Muzykowanie (od 2004 r.).
Dział Sztuki powstał w 1979 roku. Od początku swojej działalności gromadził malarstwo portretowe szlachty mazowieckiej z przełomu XIX/XX w. oraz twórczość osób wywodzących się ze stanu szlacheckiego związanych z Mazowszem. Ponadto gromadzi konwisarstwo europejskie, polskie rzemiosło artystyczne oraz malarstwo, rysunek i grafikę współczesną. Zbiory te liczą obecnie ponad 1,5 tys. zabytków. Dział zajmuje się także organizacją stałych i czasowych wystaw, prezentujących dorobek twórczy artystów związanych m.in. z Mazowszem. Na organizowanych wystawach czasowych można było zobaczyć dzieła m.in. Adama K. F. Ciemniewskiego, Olgierda Vetesco czy Jana Piotra Norblina. Oprócz działalności wystawienniczej, dział sztuki od niedawna włącza się w organizację wykładów. Na historię i wygląd działu sztuki wpływ mieli poszczególni kierownicy: Ryszard Małowiecki, Mirosława Lewandowska-Wołosz, Stanisława i Elżbieta Długołęcka.
W 2026 roku oba działy zostały połączone w Dział Sztuki i Etnografii.
Do zadań Działu Sztuki i Etnografii należy w szczególności:
- gromadzenie muzealiów i dokumentacji naukowej z zakresu kultury drobnoszlacheckiej wsi, osad i miasteczek mazowieckich;
- gromadzenie obiektów muzealnych dotyczących kultury materialnej zaścianka szlacheckiego z terenu Mazowsza;
- dokumentowanie zjawisk kulturowych;
- upowszechnianie wiedzy drogą wystaw, publikacji, wykładów, odczytów i referatów z zakresu działalności działu;
- opracowywanie dokumentacji naukowej zbiorów zgromadzonych w Dziale;
- opracowywanie i organizowanie ekspozycji stałych i wystaw czasowych;
- prowadzenie badań naukowych wynikających z zadań Działu;
- gromadzenie zabytków sztuki dotyczących kultury materialnej szlachty Mazowsza;
- gromadzenie dzieł z zakresu malarstwa, rzeźby i rzemiosła artystycznego związanego ze szlachtą mazowiecką;
- przygotowywanie programów dotyczących zbiorów działu i projektów w zakresie pozyskiwania środków na realizację tych programów;
- opracowywanie materiałów do katalogów, przewodników, informatorów oraz wydawnictw naukowych i popularnonaukowych, a także organizowanie sesji, konferencji i posiedzeń naukowych.
E-mail:
sztuka@muzeumciechanow.pl
etnografia@muzeumciechanow.pl
