Siemowit IV

Siemowit IV – ur. ok. 1352, zm. 1426. Był synem Siemowita III i Eufemii, córki księcia opawskiego Mikołaja II i bratem Janusza I.

W wyniku pierwszego podziału Mazowsza w 1373 r. Siemowit IV otrzymał ziemie czerską, rawską i liwską. Ostatecznie objął ziemie rawską, płocką, gostynińską, sochaczewską, płońską, zawkrzeńską i wiską. Na początku panowania był zaangażowany w wojnę domową, która wybuchła po śmierci Ludwika Andegaweńskiego. W 1383 r. Siemowit wraz z sojusznikami opanował Kujawy oraz Koło nad Wartą, a nieco później ziemię łęczycką z Łęczycą oraz część ziemi dobrzyńskiej. Zajęcie Łęczycy miało związek z wyborem na tron arcybiskupi dawnego kanclerza Siemowita III, Dobrogosta z Nowego Dworu. Jeszcze w 1382 r. zgłosił pretensje do tronu polskiego, a od zjazdu sieradzkiego w 1383 r. stał się realnym kandydatem do jego objęcia, jednak jego propozycje, w tym małżeństwa z Jadwigą zostały odrzucone. W 1385 r. po rozmowach z Jagiełłą Olgierdowiczem zrezygnował ostatecznie ze swoich królewskich aspiracji. Można przypuszczać, że doszło wówczas do zawarcia między nimi sojuszu. Wiadomo, że wkrótce zawarł związek małżeński z siostrą Jagiełły Aleksandrą Olgierdówną.

Istotną sprawą za panowania Siemowita IV były stosunki z Krzyżakami. Krzyżacy uważali go słabszego względem innych kandydatów do tronu, dlatego wspierali go w prowadzonej polityce. Za wsparcie dokonał na ich rzecz kilku zastawów ziem w zamian za pomoc finansową. Podobnie rzecz miała się z jego stronnikami w obrębie księstwie, tak np. Stanisław Grad z Kowalewa h. Dołęga otrzymał przywilej na pobieranie cła w Szreńsku.
W 1399 r. Siemowit wziął udział w wyprawie na Morawy. Od 1410 r. przebywał na Węgrzech, gdzie prowadził rozmowy z Barbarą Cylejską, żoną Zygmunta Luksemburskiego, sojusznika Zakonu Krzyżackiego. Doprowadził wówczas do zawarcia małżeństwa jego córki i Jana z Gary, co miało na celu pozyskanie Zygmunta do wojny z Zakonem. W tamtym czasie jednoznacznie opowiedział się za królem polskim. Po zwycięstwie pod Grunwaldem otrzymał dwa zamki w Szczytnie i Działdowie.

W 1411 r. wraz z żoną wstąpił do Bractwa Wniebowzięcia NMP, którego był założycielem. Po Grunwaldzie Siemowit nadal zostawał bliskim sojusznikiem Jagiełły, lecz wkrótce relacje te zaczęły się psuć, co było zapewne dążeniem króla polskiego do całkowitego uzależnienia Mazowsza. W 1413 i 1422 r. został oskarżony o fałszowanie monety, o czym wspomina jedna z kronik, nawiązując do drożyzny w Prusach i na Mazowszu. W 1425 r. podczas synodu w Łęczycy doszło do wystąpienia Stanisława Pawłowskiego – kanclerza Siemowita IV, w którym odmówił podatku na wyprawę antyhusycką, uzasadniając, że Księstwo Mazowieckie jest niezależne od Królestwa Polskiego. Wywołało to gniew władcy Polski, który wezwał lenników do Brześcia Litewskiego. W imieniu chorego Siemowita zjawili się tam jego synowie Siemowit V i Kazimierz II, którzy potwierdzili zależność lenną Mazowsza od Polski. Miało to na celu utrwalenie panujących zależności wobec potomków Siemowita, którzy byli jego późniejszymi następcami.

Siemowit IV, podobnie jak Janusz I, kontynuował działalność gospodarczą ojca Siemowita III, co doprowadziło do rozwoju Księstwa Płockiego. W czasach jego panowania prawa chełmińskie otrzymały Szreńsk, Kuczbork, Kutno, Pobiedna i Bieżuń. Dokonał także lokacji takich miejscowości jak: Busk, Horodło czy Sokal. Dokonał również polonizacji Księstwa Bełskiego, gdzie uregulował stosunki własnościowe i nadając Mazowszanom urzędy ziemskie i starościńskie, tworząc własny aparat władzy. Poprzez swoją politykę z Zakonem przyczynił się do rozwoju handlu z Mazowszem. W okresie swoich rządów wystawiał także liczne przywileje rodowe dla zasłużonych osób, budując tym samym zaplecze wśród rycerstwa na Mazowszu, m.in. dla rodów heraldycznych Bolestów, Lubów czy Radwanów. Do 1426 wydał dziewięć statutów określających prawa i przywileje mieszkańców księstwa. W dzielnicy płockiej sporządzono Statut Panów Rady, co miało na celu spisanie zwyczajów i regulacji prawnych. Siemowit IV sprawnie zarządzał także kancelarią, która pomagała mu realizować zamierzenia polityczno-gospodarczo-kulturalne.

Ze swojego małżeństwa miał osiem córek: Jadwigę, Cymbarkę, Eufemię, Amelię, Annę, Aleksandrę, Katarzynę i Marię, z których dwie zmarły przedwcześnie i pięcioro synów: Siemowita V, Aleksandra, Kazimierza II, Trojdena II i Władysława I. Miał także nieślubnego syna Mikołaja, który urodził się jeszcze przed jego ślubem z węgierskiej szlachcianki. Został on później legitymowany na Węgrzech. Sam Siemowit otrzymał też w tym kraju dobra od Zygmunta Luksemburskiego.

Znany był ze swojej hojności i był określany jako liberalissimus. Zmarł 6 stycznia 1426 r. w Gostyninie i został pochowany w katedrze płockiej.

 

Bibliografia:

O. Balzer, Genealogia Piastów, Kraków 1895.
J. Grabowski, Poczet książąt mazowieckich, Kraków 2019, s. 158-166.
A. Supruniuk, Siemowit IV, [w:] PSB, t. 37, Warszawa-Kraków 1996–1997, s. 76-81.

Grafika: 

Domena publiczna – https://commons.wikimedia.org/