Siemowit I

Siemowit I – ur. ok. 1215 r., zm. 1262 r. Był młodszym synem Konrada I Mazowieckiego i księżniczki ruskiej Agafii. Do czasu uzyskania pełnoletności przebywał na dworze ojca pod opieką wykwalifikowanych opiekunów i piastunów. Choć występował jako świadek na dokumentach ojca od 1228 r., za życia Konrada I nie otrzymał własnej dzielnicy.

Samodzielna kariera polityczna Siemowita rozpoczęła się w 1247 r., wraz ze śmiercią ojca. W wyniku podziału Mazowsza objął wówczas władzę nad dzielnicą czerską (wschodnią i południową częścią regionu) oraz ziemiami liwską i rawską. Sytuacja zmieniła się diametralnie w grudniu 1248 r., gdy bezpotomnie zmarł jego starszy brat, Bolesław I. Siemowit przejął po nim północne Mazowsze wraz z Płockiem, dzięki czemu zjednoczył pod swoimi rządami niemal całe Mazowsze. Jedynym wyjątkiem była ziemia dobrzyńska, którą zajął jego brat, Kazimierz I Kujawski.

Polityka Siemowita I koncentrowała się na dwóch głównych kierunkach: obronie przed plemionami bałtyckimi oraz rywalizacji z bratem Kazimierzem. W 1248 r. poślubił Perejasławę, córkę potężnego księcia halicko-wołyńskiego Daniela Romanowicza, co zapewniło mu wsparcie militarne przeciwko Jaćwingom. Jednocześnie dążył do zbliżenia z zakonem krzyżackim, widząc w nim sojusznika w walce z poganami i przeciwwagę dla wpływów brata Kazimierza. Rywalizacja ta doprowadziła do uwięzienia przez brata Siemowita wraz z żoną Perejasławą w Sieradzu w 1254 r. Wolność odzyskał dopiero po wymuszeniu na nim porozumienia w sprawie jaćwieskiej. Doszło wówczas do pojednania braci.

Po uwolnieniu Siemowit powrócił do aktywnej polityki militarnej. Brał udział w wyprawach przeciwko Jaćwingom, m.in. na przełomie 1255/1256 r. W 1260 r. sformalizował współpracę z Krzyżakami, zawierając z nimi układ w Troszynie, który był wymierzony w Litwinów, ale i miał zabezpieczać wsparcie Siemowitowi w przypadku agresji ze strony wrogów.

Małżeństwo z Perejasławą zawarte w 1248 r. było udanym związkiem politycznym i osobistym. Para doczekała się trojga dzieci: Konrada II, późniejszego księcia czerskiego i mazowieckiego; Bolesława II, późniejszego księcia płockiego i zjednoczonego Mazowsza oraz Salomei, która została klaryską w klasztorze w Skale.

Za jego rządów na Mazowszu sprawnie działała kancelaria książęca, kierowana przez wykwalifikowanych kanclerzy: Teofila i Jana Węgra w kancelarii czerskiej i Andrzeja oraz Tomasza w płockiej. Siemowit I prowadził ożywioną działalność wspierającą instytucje kościelne poprzez liczne nadania i przywileje. Był fundatorem ornatów dla instytucji kościelnych, m.in. tzw. ornatu św. Jadwigi, który ufundował ok. 1250 r. wraz z matką. Sprzyjał także klasztorom, m.in. w Czerwińsku i Warce. Temu pierwszemu nadał w 1255 r. immunitet dla wsi Wilkowice, a rok później darował mu wieś Koski. Przekazał także cystersom liczne dobra, m.in. Mogielnicę (w zamian za wieś Iłów), Otałąż Wielką oraz Otałążkę. W 1257 r. wydał dokument, w którym zobowiązał swoich urzędników do ścisłego przestrzegania immunitetów dóbr kościelnych.

Tragiczna śmierć Koniec panowania Siemowita I nastąpił gwałtownie 23 czerwca 1262 r. Podczas najazdu wojsk litewsko-ruskich pod wodzą Trojnata na gród w Jazdowie, książę został zaskoczony i zamordowany. Został ścięty prawdopodobnie z rozkazu Ostafija Konstantynowicza z Riazania, a jego ciało mogło zostać spalone przez napastników. Jego najstarszy syn, Konrad II, dostał się wówczas do niewoli litewskiej. Ze względu na tragiczne okoliczności, Siemowit I nie doczekał się uroczystego pochówku jako jedyny spośród książąt mazowieckich. Po jego śmierci rządy opiekuńcze na Mazowszu sprawowała wdowa Perejasława, przy wsparciu Bolesława Pobożnego.

 

Bibliografia:

O. Balzer, Genealogia Piastów, Kraków 1895.
J. Grabowski, Poczet książąt i księżnych mazowieckich, Kraków 2019, s. 40-43.
A. Świeżawski, Siemowit I, [w:] PSB, T. XXXVII, s. 65-67.

Grafika:

Portret Siemowita I, drzeworyt Jana Styfiego i Andrzeja Zajkowskiego na podstawie rysunku Jana Matejki.
Domena publiczna – https://commons.wikimedia.org/